Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Thời gian đọc: 0
Số Phận Không Định Trước

SỐ PHẬN KHÔNG ĐỊNH TRƯỚC

Nhà xuất bản Hội nhà văn

65 Nguyễn Du - Hà Nội

Tel: (024) 38222135

Fax: (024) 38222135

Website: www.nxbhoinhavan.com

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

119 C5 Tô Hiệu - Cầu Giấy - Hà Nội

Fax: (024) 6287 3238

Tel: (024) 3793 0480

Website: www.thaihabooks.com

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Giám đốc Tổng biên tập: Nguyễn Quang Thiều

Biên tập: Đào Bá Đoàn

Sửa bản in: Khiêm Nhu

1

Trình bày: Thu Hiền

Thiết kế bìa: Cẩm Châu

Số phận không định trước

Bản quyền tiếng Việt © 2018, Nguyễn Khắc Phê

Cuốn sách được xuất bản theo hợp đồng bản quyền

giữa Tác giả và Công ty Cổ phần Sách Thái Hà.

Không phần nào trong cuốn sách này được sao chép

hoặc chuyển sang bất cứ dạng thức hoặc phương tiện

nào, dù là điện tử, in ấn, ghi âm hay bất cứ hệ

thống phục hồi và lưu trữ thông tin nào nếu không

có sự cho phép bằng văn bản của Công ty Cổ phần

Sách Thái Hà.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia

Việt Nam Nguyễn Khắc Phê

Số phận không định trước / Nguyễn Khắc Phê. - H. :

2

Nxb. Hội Nhà văn ; Công ty Sách Thái Hà, 2018. -

437tr. ; 24cm

ISBN: 978-604-960-591-8

Văn học hiện đại 2. Tự truyện 3. Việt Nam

895.92283403 - dc23

HVM0017p-CIP

In 2.000 cuốn, khổ 15,5x24 cm tại Công ty CP In &

Dịch vụ Phúc An, địa chỉ: Lô B2-2-6 Khu CN Nam

Thăng Long, phường Liên Mạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà

Nội. Số đăng ký KHXB: 138-2018/CXBIPH/38-02/HNV.

Quyết định xuất bản số: 162/QĐ-NXBHNV, cấp ngày

28/02/2018. In xong và nộp lưu chiểu năm 2018.

Mục lục

Lời ngỏ 9

Dư luận về “Số phận không định trước” 11

3

Chương 1: Nơi bắt đầu 15

1. 75 tuổi, hình dung khi mình… 0 tuổi 15

2. Quê hương không chỉ là “chùm khế ngọt”… 21

Chương 2: Một cây làm chẳng nên non 35

1. Từ “Ông Tời” đến chang rể ho Đinh Nho danh

giá 352. Như một vườ̀n cổ thụ sum sê 39

Chương 3: Bố tôi: nho sĩ – đại quan – nhân sĩ 61

1. Từ một nho sinh vung quê đến học vị Hoang

Giap 612. Trăn trở trước khi bước vào quan

trườ̀ng 723. Thân phận một ông quan nước thuộc

địa 774. Về lang, từ “vai diễn long trọng” đến

nan nhân “Cải cách” 93

Chương 4: Mẹ tôi – ngườ̀i phụ nữ bả̉n lĩnh và cần

kiệm 1051. Bản linh cô gai vườn trâu bên sông

Giăng 1052. Một cuộc đờ̀i “lưu động” và lao động

4

không ngừng 118

3. Me tôi, từ nhưng trang nhật ký 130

Chương 5: “Chuyện chưa kể̉ hết” về anh chị̣ em nhà

tôi 141

Chương 6: Kiếm sống & kiếm chữ 157

1. Những bài học đầu tiên 157

2. Ban sách và mơ viết sách! 161

Chương 7: Công trình đầu tiên – “mối tình đầu” &

những trang viết đầu tay 171

Chương 8: Nơi bắt đầu “con đườ̀ng mòn ấy” & cuốn

sách đầu tay 185

1. Về quê mà vẫn xa nha! 185

2. Nơi bắt đầu “Con đườ̀ng mon ấy”… 188

3. Trận đầu và trang viết mở̉ đầu… 193

4. “Giải lao” trước khi vào trận mới 198

5

5. Để̉ có được “cuốn sách đầu tay” 203

6. “Hậu” cuốn sách đầu tay 220

7. Đườ̀ng mon xưa đã thành đai lộ 223

Chương 9: Đi học viết văn 227

Chương 10: Những cuốn tiể̉u thuyết đầu tay 247

Chương 11: Hết sống độc thân từ̀ mùa xuân

ấy... 263Chương 12: Đờ̀i “Công chức văn nghệ” 297

1. Từ Hôi Văn nghệ Quả̉ng Bình đến

Hôi Văn nghệ Bình Trị Thiên 297

2. “An cư lac nghiêp” 308

3. Luật “bu trừ” không trừ ai 312

Chương 13: Sông Hương với tôi 319

1. Thuở ban đầu vui vẻ 319

2. Hăng hai Đôi mới, bị “huýt coi” 328

3. Lại bị “huýt coi”, liêu có oan không? 337

6

Chương 14: Vốn sống & lao động nhà văn 361

1. Từ những con kênh khô can đến tiể̉u thuyết

Những cánh cửa đã mở 362

2. Tai nan ở hâm đa Long Thọ đến tiể̉u thuyết

Nếu được chêt thay em 365

3. Chuyện ngườ̀i kiểm lâm bị trói đến tiể̉u

thuyết Thập giá giưa rừng sâu 368

Chương 15: Cuốn tiể̉u thuyết mang hai tên 373

Chương 16: Cuốn sách của đờ̀i tôi 403

Chương 17: Nhà văn & thờ̀i cuộc 417

Phần kêt: Phần thưở̉ng một đời văn 427

Lời ngỏ

Trong cuốn “Trang sách – Cuộc đời – Nhà văn” của

tôi xuất bản tháng Tư năm 2014 gồm 75 bai phê bình

– tiểu luận, có bai “Tự truyện không chỉ danh

7

cho người nổi tiếng”. Cũng có́ thể̉ nó́i như thế

với không ít hồi ký mà tôi được biết, mà tác giả

không phải là người nổi tiếng, họ viết hồi ký

trước hết cho con chau, bạn bè thân quen đọ̣c,

chứ chưa (hoặc không) nghĩ đến chuyện xuất bản

nhằm đưa sách đến công chúng rộng rãi.

Trong “lang văn”, tôi không là “cái đinh” gi;

trong “chính trường” hay các địa hạt khác, tôi

thường cũng chỉ là “người giúp việc”, thích đứng

sau hậu trường, họp hành rất ngại lên ghê trên.

Vi thế, tôi không có cương vị gi để̉ làm thân với

những tên tuổi lớn trong giới văn nghệ si hay

quan chức, để̉ rồ̀i có́ thể̉ kể rằ̀ng mình đã̃

“thế này… thế kia…” với đồ̀ng chí X., với ông Y.,

ba Z. ở những đâu, những đâu… Mà thậ̣t ra, tôi

8

cũng ngại làm những điều đó. Tuy vậ̣y, trong cuộc

đời hơn bay mươi năm của mình, cũng như của nhiều

người bình thường thuộc thế hê tôi, có những điều

nếu ghi lạ̣i được, hẳn không vô ích; ít ra là với

con chau, người thân của mình. Còn, nếu như cuốn

tự truyên này được bạn đọ̣c gần xa đón nhận với

sự̣ đồ̀ng cam và có chut ít thích thu vi cùng

canh ngô, hoặc qua những trang sách này, hiể̉u thêm

sự̣ thậ̣t về những diễn biên ít nhiều có quan

hệ đến thơi cuộc và ca một sô “tai nạn nghê

nghiêp” trên văn đan trong những năm đã̃ qua, thì

đó́ là niêm vui của tác giả…

Cuốn sách này chu yêu danh cho chuyện “đường đến

văn chương” của tôi, nhưng với người viết văn thì

mọi trai nghiêm

9

9

Số phận không định trước

trong cuộc đời đều là “vôn sống”, lúc này hay lúc

khác, ít nhiều sẽ được thể̉ hiện trên tác phẩm,

trực tiêp hay giúp gơi cam hứng, liên tưở̉ng, nên

có một sô đoạn, một sô sự̣ việc, con người không

thậ̣t gần gui với đê tai, tôi cũng đưa vào sách.

Riêng quãng thời gian tôi sống trong nganh giao

thông vận tai (1959-1974) đã̃ được kể lạ̣i trong

tập ký sự̣ “Những người mở đường ngày ấy” (NXB

Giao thông Vậ̣n tải đã̃ in đầu năm 2016), tôi chỉ

chọn đưa vào cuốn sách này những gi thậ̣t cần

thiêt để̉ làm nổi chu đê tác phẩm này.

Ra sách day thơi “nghe nhìn lên ngôi”, tác giả xin

phép in kèm mỗi chương vài bứ́c ảnh cùng với

10

trang phụ ban ảnh in mau để̉ bạn đọ̣c cho mắt

“giai lao”. Bạn sẽ hỏi sao nhiều ảnh riêng tư thế?

Xin thưa, ca đời viết chuyện thiên hạ rồ̀i, nay

“khoe” Tự truyện chẳng le lạ̣i in ảnh… hàng xóm?

Hơn nữa, có một sô bức ảnh không chỉ xem cho vui

mà cũng là cách kể chuyện đời, gơi nhiều suy

ngẫm. Ví như ảnh “Bôn anh em”, đó́ là biểu tượng

sự̣ đoan tụ gia đình sau bao giông bão – trong

đó người anh ca đến phut cuôi đời vẫ̃n nhắ́c “nên

nhớ mình là người công san” lạ̣i “sat canh” với

người em đã̃ bo mọi thứ để̉ theo… Chua!

Cuốn sách toan là chuyện “ngày xưa”, nhiều việc

xay ra từ vai chục năm, thậm chí từ nửa thế

kỷ trước, khó tranh khỏi lớp bụi thời gian che

mơ; người viết cũng đã̃ xâp xi tuổi “bat tuân”,

11

chẳng dam tự tin là còn sang suốt, nếu có điều

chi sai sót, rất mong được thông cam!

Trường An – Huế, 2014-2016

N.K.P.

10

Dư luận về

“Số phận không định trước”

Số phậ̣n không đị̣nh trước không chỉ là câu chuyện

của nhà văn Nguyễn Khắc Phê, mà còn là số phận éo

le của nhiều người khác nữa trong đại gia đình ruột

thịt của anh, có đến 17 người… Nói là “Số phận

không định trước” nhưng, trong bất kỳ hoàn cảnh

nào, dù bất ngờ, buồn đau, bi đát đến mấy, anh và

các thành viên trong gia đình đại quan triều Nguyễn

cũng đã “cắn răng” chấp nhận đối diện, sống với nó

12

để vượt qua chướng ngại…

Nhiều điều thú vị lần đầu được tác giả “công bố”:

chuyện về ông bố, Nguyễn Khắc Niêm, từ nho sĩ “thần

đồng” ở làng Gôi Vị, Hương Sơn, Hà Tĩnh trở thành

đại quan triều Nguyễn, nổi tiếng với Tứ́ tôn châm,

rồi là nạn nhân của “Cải cách”…; chuyện về người

mẹ, người Mự không biết chữ mà thuộc gần hết Truyện

Kiều; chuyện chưa kể hết về anh chị em, chuyện anh

Phê, thủa nhỏ, từ Hương Sơn, Hà Tĩnh trốn ra Hà

Nội “Kiếm sống và kiếm chữ”; chuyện “Những trang

viết đầu tay”, tiểu thuyết đầu tay, người tình đầu…

tay… Hâp dẫn hơn nữa là những chuyện “đánh”,

“đấm” trong văn đàn; chuyện bị ngành chức năng

“huýt còi” khi ra tiểu thuyết Mười ngày và cả mười

năm (NXB Thanh niên,1997), chuyện “đóng cửa” Tạp

13

chí Sông Hương (Huế) vì in bài thơ Người đàn ông 43

tuổ̉i của Trần Vàng Sao và bức vẽ… của họa sĩ Bửu

Chỉ với “trò chơi” trí tuệ “Đặt tên cho tranh”, khi

Nguyễn Khắc Phê

11

Số phận không định trước

là Tổng biên tập tạp chí ấy (1990-1991)… Nỗi đau,

sự sợ hãi của người cầm bút Việt Nam ta thật khó tả

xiết. Tuy nhiên hai vụ “tai tiếng” kê trên lại

co… hâu vui vẻ…

(Nha bao Bui Ngoc Quynh – Bao Tuổ̉i trẻ, ngày

22/12/2016)Bao chuyện văn, chuyện đời, có cả những

mối tình thoảng qua, sự gặp gỡ hạnh phúc chấm dứt

thời kỳ độc thân, chuyện vượt đạn bom đi học ở

Trường Viết văn tre, những trang viết nóng hổi sự

14

sống, đặt ra những vấn đề gay cấn khác được đề cập

đến trong cuốn sách này. Là lời tự kể của chính tác

giả, có thêm nhiêu – rất nhiều tư liệu từ những

trang nhật ký, những bức thư, những bài báo, những

văn bản hành chính, những kiến nghị, những ý kiến

của bao đồng nghiệp và những bức ảnh minh họa đã

làm cho tác phẩm rất chân thực và sinh động. Mỗi

cuốn sách được nói tới, mỗi vấn đề được nêu ra, tác

giả soi chiếu dưới nhiều cái nhìn khác nhau, được

thuật lại bằng một giọng văn điềm tĩnh, dung dị và

dí dỏm… Đó chính là những yếu tố quan trọng làm nên

thành công của tác phẩm Số phậ̣n không đị̣nh

trước. Không phải là sách lịch sử mà nhiều sự kiện

chân thật giàu chất lịch sử, không phải nghiên cứu

lý luận mà đặt ra nhiều vấn đề đậm chất đối thoại

15

có tính phản biện sâu sắc, không phải là một sáng

tao nghệ thuật văn chương nhưng có nhiều chi tiết

chọn lọc, nhiều đoạn văn chứa đựng những suy nghĩ

sâu sắc, giàu giá trị biểu cảm cuốn hút lòng người.

Đằng sau những trang sách này, ta thấy rõ hơn cốt

cách Nguyễn Khắc Phê – một công dân gương mẫ̃u, một

nhà văn dù không định trước được số phận của mình,

nhưng biết vượt lên mọi cảnh ngộ, đứng thẳng làm

người, đã sống và viết như một người chiến sĩ dũng

cảm biết đặt Tổ quốc

12

Dư luận về Số phận không định trước

lên trên hết, luôn bảo vệ và đấu tranh cho lẽ

phải, sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật sinh

động giàu chất nhân văn. Dòng đời dữ dội vẫ̃n chảy,

16

nhà văn vẫ̃n luôn vượt lên tình thế, luôn vượt lên

chính mình để khẳng định cốt cách, phẩm giá và vai

trò của người nghệ sỹ. Đó chính là cốt cách của

những nhà văn đích thực…

(Nhà văn Nguyên Thê Quang – Tap chi Sông Hương, sô

tháng 4/2017)

Đọc một lèo hết gần 500 trang1 mà không biết mệt.

Tuổi này càng đọc càng hưng phấn là sự lạ. Có lẽ

cuốn sách đã gợi thức trong mình nhiều chuyện. Tuy

viết lách sau Nguyễn Khắc Phê nhưng mình vẫ̃n cùng

thời với ông, nên có cùng nhiều kỉ niệm với ông –

có đủ hỉ nộ ái ố.

Cuốn sách này không chỉ là câu chuyện của Nguyễn

Khắc Phê mà còn chuyện của cả gia đình ông, thế hệ

ông… Cùng với Tô Nhuận Vỹ, Nguyễn Khắc Phê đã dựng

17

nên Tạp chí Sông Hương khét tiếng một thời…

(Nhà văn Nguyên Quang Lâp – trich tư facebook)

Là nhà văn luôn quan tâm đến thơi cuộc, Nguyễn

Khắc Phê đã in hẳn một tuyên tâp văn chinh luân Nhà

văn và Thơi cuộc. Viết tư truyên đã đanh chu yêu

là chuyện riêng cuộc đời, nhưng tác giả đã luôn

luôn gắn cái riêng vào cái chung để tự truyện của

mình phan anh được những vấn đề thơi đai…

Vi như qua chương “Bô tôi: Nho si, đai quan, nhân

si”, Nguyễn Khắc Phê gop phần giúp ban đọc co cách

đanh gia

Số phậ̣n không đị̣nh trước, NXB Hội Nhà văn, 490

trang, 2016. (BT)

13

Số phận không định trước

18

đúng hơn về tâng lớp vua quan triêu Nguyễn, về môi

quan hệ giữa chinh quyền cách mạng và tri thưc.

(...) Số phận của Nguyễn Khắc Phê đã không theo lá

số tử vi được lập theo ngày tháng năm sinh. Bạn bè

có người “đổi tên” ông là Nguyễn Khắc... Khổ. Bởi

cậu ấm con vị Đại quan triều Nguyễn đã khốn khổ từ

lúc mới lọt lòng mẹ; đã nếm trải biết bao nhiêu là

giông gió cuộc đời như nạn đói năm 1945. Trong cơn

“bão” cải cách ruộng đất Nguyễn Khắc Phê phải bỏ

quê chạy thoát thân, rồi chiến tranh ác liệt, chủ

nghĩa lý lịch, “nạn nhân” khi dấn thân đổi mới văn

học nghệ thuật.v.v...

(Nha bao Thanh Tung – Bao Đa Nẵng, ngày

18/12/2016)Sức hấp dẫ̃n của tác phẩm Nguyễn Khắc

Phê nói chung, tự truyện Số phậ̣n không đị̣nh trước

19

nói riêng, là sự chân thành, giản dị, sâu lắng,

tinh tế, không kể đến sức chứa khổng lồ của những

sự kiện, những số phận... Một điều cũng thu vi là

trước nhiều vấn đề, trước nhiều biên cô của dân tôc

hoặc trong gia đình tác giả, Nguyễn Khắc Phê đã

đưa ra những cách nhìn nhân khác nhau (nói theo

ngôn ngư các nha phê bình là “điêm nhìn đa chiều”)

và danh quyền “phan xet” cho ban đọc và… thời gian!

(Nha giao Nga Vu – Bao Người lao động, 1/2017)

20

Hướng dẫn đọc sách: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát