Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Thời gian đọc: 0
Trần Văn Khê - Tâm Và Nghiệp

TRẦN VĂN KHÊ

TÂM VÀ NGHIỆP

Nhà xuất bản Lao động

175 Giảng Võ - Đống Đa - Hà Nội

Tel: (04) 3851 5380

Fax: (043) 851 5381

Website: www.nxblaodong.com.vn

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà

119 C5 Tô Hiệu - Cầu Giấy - Hà Nội

Tel: (04) 3793 0480

Fax: (04) 6287 3238

Website: www.thaihabooks.com

Chịu trách nhiệm xuất bản: Giám đốc - Tổng biên

tập Võ Thị Kim Thanh

Biên tập: Nguyễn Thu Nga Trình bày: Vi Xuân

1

Sửa bản in: Tô Thị Lệ Hoài Thiết kế bìa: Cẩm Châu

TRẦN VĂN KHÊ: TÂM VÀ NGHIỆP

Copyright © 2016, Nhóm thân hữu Trần Văn Khê và

các tác giả.

Cuốn sách được xuất bản theo hợp đồng bản quyền

giữa Công ty Cổ phần Sách Thái Hà và Nhóm

thân hữu Trần Văn Khê.

Không phần nào trong cuốn sách này được sao chép

hoặc chuyển sang bất cứ dạng thức hoặc phương

tiện nào, dù là điện tử, in ấn, ghi âm hay bất cứ

hệ thống phục hồi và lưu trữ thông tin nào nếu

khôngcó sự cho phép bằng văn bản của Công ty Cổ

phần Sách Thái Hà.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia

Việt Nam

2

Trần Văn Khê: Tâm và nghiệp / Nguyễn Thế Thanh,

Hãn Nguyên Nguyễn Nhã, Trần Đắc Xuân... - H.

Lao động ; Công ty Sách Thái Hà, 2016. - 296tr. :

ảnh ; 18cm. - (Tủ sách V - Smile) ISBN:

978-604-59-6360-9Trần Văn Khê, Nhà nghiên cứu âm

nhạc cổ truyền, 1921-2015, Việt Nam

Cuộc đời 3. Sự nghiệp

781.6092 - dc23

LDF0090p-CIP

In 1.500 cuốn, khổ 18x18 cm tại Công ty Cổ phần In

Khuyến học phía Nam. Địa chỉ: Số 9-11, đường

CN, KCN Tân Bình, P. Sơn Kì, Q. Tân Phú, TP. HCM.

Số đăng ký KHXB: 1413-2016/CXBIPH/07-94/

LĐ. Quyết định xuất bản số: 633/QĐ-NXBLĐ cấp ngày

30/05/2016. In xong và nộp lưu chiểu

3

năm 2016.

MỤC LỤC

Lời giới thiệu 9

Lời mở đầu 13

CUỘC ĐỜI CHA QUA HỒI ỨC CỦA CON TRAI

(Trần Quang Hải, Băng Châu ghi)

Thời thơ ấu 18

Thời kỳ học tập 23

Lập gia đình và hoạt động xã hội 26

Những năm đầu tiên trên đất Pháp 31

Sau khi đỗ tiến sỹ văn khoa 36

TRẦN VĂN KHÊ TRONG KÝ ỨC BẠN BÈ VÀ HỌC TRÒ

Nghĩ từ thư viện Trần Văn Khê (Nguyễn Thế

Thanh) 45Du ngoạn trong khu vườn âm nhạc

với giáo sư, tiến sỹ Trần Văn Khê (Thu Ba) 50

4

“Về với quê hương để được thấy mình luôn trẻ”

(Thanh Hiệu) 53

“Tôi không có gia sản mà chỉ có một sự nghiệp tinh

thần” (Quế Phương) 56

Ngôi nhà của “Nhạc Việt chi bảo” (Nguyễn Phước

Vinh) 66Nghe thầy Khê nói chuyện âm nhạc (Hữu

Quý) 72Sinh nhật một người trẻ… lạ lùng! (Đỗ Hồng

Ngọc) 76Tinh thần dân tộc chảy trong huyết quản

(Minh Trần) 79

Người đến từ những mạch nguồn di sản (Đạo diễn Lê

Quý Dương) 85

Giáo sư Trần Văn Khê: Ra đi là để trở về (Nhật

Lệ) 89Với nhà dân tộc nhạc học Trần Văn Khê:

“Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình” (Nguyễn Đắc

Xuân) 94Niềm tiếc thương vô hạn (Hãn Nguyên Nguyễn

5

Nhã) 118

20 năm một giọng nói ấm nồng (Trần Thắng) 123

Người trọn đời vì âm nhạc truyền thống Việt

(Nguyễn Thị Mỹ Dung) 126

Kính nể bộ nhớ siêu đẳng Giáo sư Trần Văn Khê

(Nguyễn Đông Thức) 139

Giáo sư Trần Văn Khê: Thư viện bao dung (Tuấn

Khanh) 142Nhà Trần Văn Khê ở Sài Gòn (Nguyễn Thế

Thanh) 145Vĩnh biệt thầy Trần Văn Khê - người

truyền lửa

(Nguyễn Thị Hải Phượng) 153

“Đãi cát tìm vàng” (Nguyễn Hữu Thiên Nga) 158

Giáo sư, tiến sỹ Trần Văn Khê và những tư liệu quý

(Võ Thi Xuân Mai) 184

Hồn nghệ sỹ hòa vào hồn dân tộc (NSND Bạch

6

Tuyết) 189Nhà nhạc học Trần Văn Khê (Phạm Văn Kỳ

Thanh) 192Giáo sư Trần Văn Khê và tình yêu không

có tuổi (Ngô Thị Hạnh) 198

Thầy Trần Văn Khê: Quyền năng nghệ thuật (Nguyễn

Hữu Hồng Minh) 204

Thầy Khê (Lê Đỗ Quỳnh Hương) 209

Trần Văn Khê - Thiên tài nhân ái (Thái Kim

Lan) 214Giáo sư Trần Văn Khê và kỷ niệm với gia

tộc Nguyễn Văn Vĩnh

(Nguyễn Lân Bình) 219

Thung dung cánh hạc nhập Thiên Thai (Nguyễn Xuân

Diện) 228Quả trứng đà điểu và bút tích của giáo sư

Trần Văn Khê

(Nguyễn Lân Cường) 237

Thầy ơi! (Lê Ngọc Hân) 242

7

“Ngay trơ vê” cua giáo sư Trân Văn Khê: tình

thương để lại

(Đô Hông Ngoc) 251

Tưởng nhớ giáo sư Trần Văn Khê (Phạm Trọng

Chánh) 253Một cội an cho lá rụng về (Nguyễn Vĩnh

Nguyên) 258Ước mơ của một người dành cho nhiều

người (Nguyễn Thế Thanh) 263

Nhớ chú Khê (Nguyễn Tuấn Việt) 269

Thơ xướng họa Trần Văn Khê và Tôn Nữ Hỷ Khương:

cung đàn tri âm tri kỷ 270

LỜI CHIA TAY VỚI MỘT NGƯỜI HIỀN

1. Gia đình, bạn bè 283

2. Các văn nghệ sỹ và doanh nhân 287

3. Các vị lãnh đạo và các nhà hoạt động xã hội,

tôn giáo 291

8

GIÁO SƯ TRẦN VĂN KHÊ QUA GÓC MÁY NHIẾP ẢNH GIA

NGUYỄN Á

LỜI GIỚI THIỆU

Hơn nửa thế kỷ lập thân nơi đất khách quê người,

giáo sư Trần Văn Khê tự đặt cho mình một nhiệm vụ

là ra sức sưu tầm, nghiên cứu những gì liên quan

đến âm nhạc truyền thống Việt Nam qua bề dày của

lịch sử và chiều sâu của nghệ thuật.

Là thành viên Ban chấp hành Hội đồng Quốc tế Âm

nhạc thuộc UNESCO, ông có điều kiện tiếp xúc với

nhiều nền âm nhạc lớn trên toàn cầu. Gần 200 bài

nghiên cứu của ông đăng trên sách báo, bách khoa từ

điển, tạp chí chuyên môn của các nước được đánh

giá cao về học thuật và được dịch ra hơn 15 thứ

tiếng.

9

Khi tích lũy đủ “vốn liếng”, giáo sư TrầnVăn Khê

bắt đầu bôn ba như con thoi đến nhiều nơi trên thế

giới, đem tiếng nhạc lời ca của dân tộc giới thiệu

với bè bạn năm châu “sự đa dạng, phong phú và đặc

sắc của âm nhạc truyền thống Việt Nam” như ông vẫn

luôn khẳng định.

Hành trang ông mang theo trong các chuyến đi không

chỉ là những kiến thức uyên thâm chia sẻ trên các

giảng đường đại học, mà còn là những bài

Lời giới thiệu 9

thuyết trình sâu sắc trong các hội nghị quốc tế

với cương vị một nhà văn hóa châu Á, đặc biệt ông

không bỏ qua một cơ hội nào để nhạc truyền thống

Việt Nam được góp mặt trên mọi diễn đàn.

Thế nhưng, như đã từng trải lòng trong những trang

10

hồi ký, dù ở tận chân trời góc biển, lòng ông vẫn

luôn hướng về đất nước, với tâm nguyện lớn nhất là

sống những năm tháng cuối đời tại quê hương để

“được nói chuyện về âm nhạc Việt Nam trên đất nước

Việt Nam, với người Việt Nam và bằng tiếng Việt

Nam”.

Một trong những trăn trở của ông là làm sao mang

theo về nước toàn bộ “gia sản tinh thần” là những

tư liệu liên quan đến âm nhạc truyền thống Việt Nam

và các nước mà ông đã một đời chắt chiu góp nhặt.

Muốn vậy thì phải có một nơi chốn phù hợp để bảo

quản, một đội ngũ chuyên nghiệp để phân loại, sắp

xếp, chỉnh lý, phục chế… làm tài liệu nghiên cứu âm

nhạc dân tộc cho các thế hệ mai sau. Tất cả những

công việc nói trên, chỉ một mình ông thì không đủ

11

sức.

Vào năm 2002, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin lúc

đó là ông Phạm Quang Nghị khi biết được ước mong

của ông đã gợi ý tạo mọi thuận lợi để có thể mang

về Hà Nội toàn bộ tư liệu ấy. Rất xúc động về sự ưu

ái này nhưng vị giáo sư đã thành thật nói rằng Sài

Gòn mà ông thiết tha gắn bó mới là sự chọn lựa.

Thật vui mừng, tâm nguyện của giáo sư Trần Văn Khê

đã được viên mãn khi cuối năm 2004, chiếc tàu viễn

dương của Pháp trong đó có một container đầy ắp

hiện vật, sách vở và tài liệu cập bến Cảng Sài Gòn.

Thế là hoài bão của

ông đã được thực hiện nhờ sự giúp đỡ nhiệt tình

của Sở Văn hóa - Thông tin Thành phố Hồ Chí Minh

lúc bấy giờ.

12

Phần lớn tư liệu mang về đã được phân loại, vi

tính hoá, gắn mã số, sắp xếp theo đúng qui chuẩn

của một thư viện để tiện việc tra cứu sau này. Giáo

sư Trần Văn Khê thường tâm sự với thân hữu: “Trong

tuổi hoàng hôn của cuộc đời, tôi vui mừng thấy

công sức tha lâu đầy tổ của mình nay đã có chỗ hữu

dụng, an tâm khi biết rằng những tư liệu bao nhiêu

năm cặm cụi thu thập sẽ được sử dụng vào việc gì và

để lại cho ai”.

Mười năm cuối đời là quãng thời gian hạnh phúc

nhất của ông khi được đắm mình trong tình cảm chan

hòa của mọi người. Giáo sư Trần Văn Khê tiếp tục

hăng say gieo chất men âm nhạc dân tộc vào lòng tất

cả những ai có dịp tiếp xúc với mình. Trong các

buổi sinh hoạt âm nhạc định kỳ, từ người bình dân

13

đến giới trí thức, đầu bạc lẫn tóc xanh, đã cùng

ông du ngoạn trong khu rừng âm nhạc truyền thống

đầy hoa thơm cỏ lạ. Đến đây để nghe Thầy Khê nói

chuyện, để cảm nhận sâu sắc dòng âm nhạc gắn liền

với đời sống người Việt, từ khi cất tiếng khóc chào

đời qua những câu Hát ru đến lúc trở về với cát

bụi bằng điệu Hò đưa linh.

Rất nhanh chóng, căn nhà ông ở trở thành một địa

chỉ văn hoá quen thuộc, bởi ngoài những buổi giao

lưu nghệ thuật còn thường xuyên tiếp đón nhiều đoàn

khách trong và ngoài nước lui tới tìm hiểu âm nhạc

truyền thống Việt Nam.

10 TRẦN VĂN KHÊ: TÂM VÀ NGHIỆP Lời giới thiệu 11

Lãnh sự Pháp tại Thành phố Hồ Chí Minh khi có dịp

đến thăm đã bày tỏ sự ngưỡng mộ về công việc mà nhà

14

nhạc học của chúng ta tận tụy theo đuổi: “Xin cám

ơn giáo sư đã biến nơi đây thành một thánh đường để

truyền đạo nhạc”.

Nhân ngày giỗ đầu của giáo sư Trần Văn Khê, Công

ty Cổ phần Sách Thái Hà liên kết với Nhà xuất bản

Lao động, xuất bản ấn phẩm Trần Văn Khê: Tâm và

Nghiệp là một việc làm đáng quý. Mỗi bài viết trong

tập sách là một nén nhang lòng để tưởng nhớ và tri

ân cây đại thụ làng âm nhạc Việt Nam đã làm tròn

nhiệm vụ phụng sự âm nhạc dân tộc cho đến hơi thở

cuối cùng.

Nhà báo Trần Trọng Thức

LỜI MỞ ĐẦU

Thời gian như đưa thoi, nhanh hơn cả một mũi tên.

Mới đó mà đã một năm ngày giáo sư, tiến sỹ Trần Văn

15

Khê - một con người đặc biệt, một bậc thầy lớn,

một học giả và hành giả chân chính - rời bỏ cõi đời

này.

Sáng nay, như thường lệ, tôi ngồi thiền. Rồi ra

bàn làm việc. Tự nhiên giơ tay với lên giá sách,

tôi nhặt được mấy vần thơ của chị Bùi Kim Anh:

“Tìm lặng yên giữa chốn thiền

Lòng thơ nhẹ bớt ưu phiền được chăng

Tìm nơi đây sự vĩnh hằng

Tối nghe đủng đỉnh mảnh trăng thượng tuần

Lâng lâng trong tiếng chuông ngân

Lời kinh nhẹ tiếng bước chân thoảng về

Có mây gió lạc khoảng trời

Nghe không tiếng gọi chơi vơi ơ kìa”.

16

12 TRẦN VĂN KHÊ: TÂM VÀ NGHIỆP Lời mở đầu 13

Tiếng thơ như tiếng lòng tôi. Bài thơ tôi tình cờ

đọc được như viết riêng cho tôi trong nỗi nhớ về

giáo sư Trần Văn Khê. Tôi đứng dậy vào phòng Phật

tụng một thời kinh, gửi tâm, trải lòng với Phật và

như tâm sự với vị giáo sư đáng kính và lỗi lạc của

tất cả chúng ta. Hình như bước chân của giáo sư vẫn

đâu đây quanh tôi. Hình như bàn tay của giáo sư

vẫn như đang nắm chặt tay tôi như thuở nào.

Tôi may mắn biết đến giáo sư Trần Văn Khê từ lâu

và đã học được rất nhiều từ ông, từ phong cách sống

đến tinh thần phụng sự, từ cách nghiên cứu đến khả

năng ngoại giao, từ nụ cười thân thiện đến sự

nhiệt tình, từ sự học sự đọc đến cách giảng bài

hay, cách nói chuyện hóm hỉnh…

17

Giáo sư Trần Văn Khê không dạy trực tiếp tôi,

chẳng là thầy giáo trên giảng đường của bạn và của

nhiều người, nhưng tôi và biết bao quý vị vẫn gọi

giáo sư là Thầy. Thầy ở đây là bởi vốn kiến thức và

trí tuệ mà chúng ta học qua những trang viết, qua

những bài nói chuyện của ông. Chữ “Thầy” ở đây là

cái Tâm của giáo sư, là cả một sự nghiệp vinh quang

và cao cả.

Giáo sư Trần Văn Khê nổi tiếng ở Pháp và phương

Tây hơn là ở Việt Nam. Cho đến khi giáo sư chuyển

về sống ở Sài Gòn, dân ta mới biết về Thầy nhiều

hơn. Từ đó, chúng ta có cơ hội tiếp xúc và học được

nhiều điều. Dân ta được hưởng lợi nhiều lắm. Tôi

là một trong số đó.

Tôi may mắn có hai người bạn lớn, một sống ở Huế,

18

một ở Sài Gòn. Hai người bạn thân thiết này không

ai khác chính là anh Nguyễn Đắc Xuân và chị Thế

Thanh. Chúng tôi không gặp nhau nhiều nhưng rất yêu

quý nhau, thường xuyên hợp tác và trao đổi với

nhau.

Thế rồi tình cờ chúng tôi lại nằm trong ban tổ

chức lễ tưởng niệm một năm ngày mất của giáo sư

Trần Văn Khê. Nhiều hoạt động được diễn ra trên cả

nước, trong đó quan trọng nhất là cuốn sách mà bạn

đọc đang cầm trên tay.

Chúng tôi đã cố gắng hết sức có thể để xuất bản

sách trong một thời gian ngắn. Đây là công sức của

cả một tập thể mà công lớn nhất thuộc về anh Nguyễn

Đắc Xuân, chị Thế Thanh và các tác giả khác. Tôi

đã đọc rất kỹ các bài viết và nhận thấy giá trị to

19

lớn của những câu, những chữ, những tấm lòng. Hình

như mỗi tác giả mở tâm ra, trải lòng ra để hòa vào

“Tâm và Nghiệp” của giáo sư Trần Văn Khê.

Cuốn sách được ra đời là niềm hạnh phúc lớn lao

của tất cả chúng ta. Xin dâng những cuốn sách đầu

tiên lên bàn thờ giáo sư Trần Văn Khê như một sự

biết ơn chân thành, như tình cảm của 93 triệu người

con đất Việt dành cho Thầy. Mà không, như tấm lòng

của bạn bè anh em và học trò từ rất nhiều quốc

gia, trên khắp thế giới chứ. Tôi cũng mong đến ngày

gặp được giáo sư Trần Quang Hải, cũng như những

người con, người cháu khác của giáo sư để tặng

sách.

Chúng tôi kính mong bạn đọc cảm thông cho sự vụng

dại và những sai sót không đáng có trong cuốn sách

20

này.Tiến sỹ Nguyễn Mạnh Hùng

Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng giám đốc Công

ty Cổ phần Sách Thái Hà

14 TRẦN VĂN KHÊ: TÂM VÀ NGHIỆP Lời mở đầu

21

Hướng dẫn đọc sách: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát