Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Thời gian đọc: 0
Phần 2 - 100 Nhà Khoa Học Có Ảnh Hưởng Nhất Trên Thế Giới

100 Nhà Khoa Học Có Ảnh Hưởng Nhất Trên Thế Giới

(Phần 2)

John Simmons

Nxb Văn hóa Thông tin JHON VON NEUMANN

(1903 – 1957)

Máy tính hiện đại

Nhà thiết kế máy tính hiện đại Jhon Von Neumann

Ncòn được người ta nhớ đến nhờ lý thuyết trò chơi

(Theory of Games), đó là một quan điểm trong thống

kê học, được áp dụng trong kinh tế học, chiến

lược quân sự học và các lĩnh vực khác. Người ta

công nhận von Neumann là một thiên tài.

Eugene Wigner gọi ông là “một kỳ tích thật sự”;

Hans Bethe muốn biết đại não của ông phải chăng

“đang hiển thị một loài cao cấp hơn cả con người”.

1

Sau Thế Chiến II, là cố vấn của cơ quan quân sự

Mỹ, ông trở thành một nhân vật quan trọng trong

cuộc chạy đua vũ trang thời kỳ chiến tranh lạnh.

Theo nhà vật lý học Herbert York, Von Neumann “có

một sự đáng tin cậy đối với các sĩ quan, công trình

sư và các nhà khoa học, đó là điều không ai sánh

bằng”. ảnh hưởng không tầm thường của Von Neumann

trong trung tâm quyền lực khiến ông trở thành

một nhân vật gây tranh cãi, hơn nữa đã dẫn

đến sự suy xét lại đối với mục đích và thành tựu

của khoa học tự nhiên của thế giới đương đại.

Jhon Von Neumann có lẽ là nhà khoa học

Hungaria quan trọng nhất trong mấy nhà khoa học

thời kỳ đầu thế kỷ 20. Ông sinh ngày 28/12/

1903 tại Budapest, tên ông khi đó là

2

Margiitai Neumann János. Mẹ Margarit xuất

thân trong một gia đình Do Thái giàu có; cha ông

Max là một chủ ngân hàng, ông bồi dưỡng trí

lực của con trai, biến bữa tối của gia đình

thành giờ học hữu hiệu để bồi đắp trí tuệ. Neumann

là một thần đồng thực sự, 6 tuổi cậu bé đã biết

tính nhẩm phép chia với 8 chữ số, vào năm lên 8

tuổi cậu đã biết rất nhiều về ngành toán học được

gọi là giải tích. Ông còn phát triển hứng

thú đối với lịch sử, thuộc lòng các chi tiết

trong cuộc nội chiến Mỹ. Mặc dù lúc nhỏ toán học

đã trở thành hứng thú chủ yếu của ông,

nhưng cha ông làm cho ông tin rằng nên học hóa học.

Từ năm 1921 đến năm 1923, ông học ở Đại học

Berlin và từ năm 1923, ông đến năm 1925 học

3

ở Đại học Zurich ông đều đã làm theo ý nguyện

của cha. Năm 1925, ông nhận được học vị kỹ

thuật hóa chất ở Zurich, năm sau nhận được

học vị tiến sĩ toán học Đại học Budapest.

Giữa thập niên 1920, Neumann tập trung vào

việc thúc đẩy logic biểu tượng. Muốn có được một

hệ thống toán học hoàn thiện từ đầu đến cuối

từ trong “Nguyên lý toán học” (Pricipia

Mathematica) của Bertrand Russell và Alfred North

Whitehead, thì phải tiến hành rất nhiều sự

thảo luận đối với cơ sở tiềm ẩn của nó. Hợp tác

với David Hilbert (ông đã nghiên cứu ra một

loại hình học phi Euclid từ mấy năm trước),

Von Neumann đã có nhiều đóng góp cho sự phát hiện

đối với toán học thuần túy. Tuy nhiên năm 1931,

4

Kurt Godel đề xuất: trong hệ thống tương thích của

chữ số được sử dụng bất kỳ đều tồn tại mệnh đề

không thể phán định trong hệ thống đó. Chứng cứ có

sức thuyết phục này đã đặt dấu chấm hết cho những

nỗ lực này. Von Neumann còn thành công hơn trong

việc phân tích lý thuyết lượng tử. Cuốn “Cơ sở toán

học của cơ học lượng tử” (Mathematical

foundation of quantum machanics) của ông luôn là

một cuốn sách giáo khoa chủ yếu trong lĩnh vực

này trong rất nhiều năm.

Hứng thú của Von Neumann đối với lý thuyết trò

chơi cũng bắt đầu từ giai đoạn sau thập niên 1920,

khi đó ông đã lập ra một sự phân tích toán học và

quy tắc chiến lược để chơi cho trò đánh bạc.

Trong cuốn “Lý thuyết trò chơi trong nhà” (Theory

5

of Parlor Games) xuất bản nắm 1928 của ông, Von

Neumann đã phân biệt trò chơi “quyết định nghiêm

ngặt” – như cờ tướng quốc tế, trong đó sách lược

tiềm ẩn của đối thủ không ảnh hưởng đến việc đi

con cờ tốt nhất – với các trò chơi khác và sách

lược liên quan – như bài tây. Đối với loại trò chơi

sau, von Neumann cho thấy có một “sách lược hỗn

hợp” thích hợp nhất, trong đó người chơi có thể

tùy cơ mà thay đổi sách lược. Đầu thập niên 1940,

Von Neumann hợp tác với nhà kinh tế học Osca

Morgans. Năm 1944 họ còn xuất bản cuốn “Thuyết trò

chơi và hành vi kinh tế” (The Theory of Games anf

economic behavior). Khái niệm phi không (nonzero)

và trò chơi (trong đó người chơi có thể phát hiện

ra rằng hình thành liên minh là có lợi) thuộc về

6

Von Neumann. Cùng với thời gian, thuyết trò chơi

được kinh tế học, sinh học tiến hóa, khoa học xã

hội, bệnh dịch học, chiến lược quân sự học, tổ

chức doanh nghiệp, triết học và chính trị học áp

dụng nhờ mức độ thành công liên tục của nó. Thông

thường, chuyển ngôn ngữ phổ thông thành những phân

tích toán học hơi khác biệt một chút là đặc sắc

của Von Neumann.

Năm 1930, Von Neumann được mời đến dạy ở

Đại học Princeton, ở đó năm sau ông được phong

làm giáo sư. Năm 1933, ông gia nhập Viện nghiên

cứu cao đẳng của trường đại học, và trong quãng

đời còn lại ông luôn là một thành viên ở đây. Do

sự xuất hiện của chủ nghĩa phát xít ở châu Âu, ông

trở thành di dân (Mỹ) đủ tiêu chuẩn. Năm 1937, khi

7

chiến tranh sắp nổ ra, ông được bổ nhiệm làm cố

vấn phòng thí nghiệm nghiên cứu đạn đạo lục

quân Mỹ. Khi chiến tranh bắt đầu, Von

Neumann đã mở rộng công việc của mình vì

quân dụng, năm 1943, ông tham gia kế hoạch bom

nguyên tử với tư cách là cố vấn Phòng thí nghiệm

Los Alamos. Ông và Edward Teller đề nghị sử dụng

bom nguyên tử dẫn nổ bộc phá trong, và tiến hành

tính toán để trình bày lắp đặt thiết bị này. Để

sinh ra ảnh hưởng lớn nhất, Von Neumann còn chủ

trương ném bom nguyên tử xuống Kyoto – một

thành phố có ý nghĩa lịch sử và tôn giáo quan

trọng, được bảo tồn một cách hoàn hảo trong

thời kỳ chiến tranh. Nhưng lựa chọn này bị Bộ

trưởng tác chiến Henry Stimson phản đối.

8

Đóng góp của Jhon von Neumann đối với sự phát

triển của máy tính có lẽ là thành tựu có ảnh hưởng

sâu rộng nhất và nổi tiếng nhất của ông. Trong

công tác chiến tranh của mình, Von Neumann bắt đầu

nghiên cứu một loại máy điện tử để làm công việc

tính toán của các nhà tính toán cơ giới. Ông phát

hiện máy tính thẻ bấm lỗ tương đối đơn giản sử dụng

khi đó ít gây ấn tượng, nhưng hứng thú – ông gọi

nó là “hứng thú khó chịu” của ông – được kích

thích, dẫn đến sự cộng tác với J. Presper Eckert

và John William Mauchly năm 1941. Họ đã tạo ra một

chiếc “máy tính tổng hợp chữ số điện tử” – một cỗ

máy to, nặng nề, chiếm dụng diện tích đến 1800

foot vuông, sử dụng thẻ bấm lỗ để nhập và xuất dữ

liệu, có phương pháp tạo lệnh tính toán phức tạp

9

và vụng về. Theo tiêu chuẩn sau đó thì nó thô lậu,

nhưng số liệu mà nó tính toán nhanh gấp 1000 lần

so với máy tính thời kỳ đầu. Theo Norman McLeo,

khi Von Neumann nhìn thấy máy tính nguyên thủy,

“trí tưởng tượng trong đầu ông bay lên, bắt chước

bộ óc do 170 nghìn ống điện từ tạo thành”.

Trong thời kỳ lịch sử phức tạp và đôi khi đau khổ

sau đó – bao gồm sự tranh giành quyền độc quyền,

Von Neumann thường nhận được khen ngợi bởi tư

tưởng lắp đặt chương trình lưu trữ, vì nó mới có

máy tính lập trình mà ngày nay chúng ta sử dụng.

Joel N. Shurkin viết trong cuốn “Động cơ

của bộ óc” (Engines of Mind): “Trí tuệ thiên

tài của Von Neumann đã trình bày và mô tả

những con đường đó tốt hơn bất kỳ ai … khi những

10

người khác sử dụng những ngón tay thô ráp của mình

đối với máy móc của họ để ra lệnh, thì

Von Neumann và nhóm của ông đang khai thác lệnh,

những lệnh này gần như xuyên suốt cả thời đại máy

tính cùng với sự chỉnh sửa không ngừng”. Ông đã

nhận thức được tiềm lực của máy tính dựa trên sự

thống kê dự đoán (điều này quá phức tạp đối với

loài người), hơn nữa ông có quan điểm mang tính

sáng tạo đối với sự ứng dụng tiềm ẩn của chúng.

Có được hứng thú và vốn từ quân sự, sau khi chiến

tranh kết thúc Von Neumann làm việc tại Viện

nghiên cứu cao đẳng (IAS), ông bắt đầu tạo ra một

loại máy tính chữ số chưa từng có trước đó. Máy

IAS là một mô hình rất có ảnh hưởng, kết cấu “Von

Neumann” của nó được các nhân viên nghiên

11

cứu khác áp dụng ngay ở giai đoạn nghiên cứu chế

tạo. Đến năm 1952, máy tính của Von Neumann bắt

đầu vận hành, còn có rất nhiều thiết bị máy móc

chủ yếu dựa trên thiết kế của ông, bao gồm MANNIAC

ở Los Alamos, JOHNIAC (máy phân tích và máy

tính tự động JOHN von Neumann - JOHN von

Neumann Intergrator and Automatic Computer) của

phòng thí nghiệm quốc gia Argonne và 701 của IBM

(công ty máy điện toán thương mại quốc tế Hoa

Kỳ - International Business Machines) (trong

mấy năm cuối cùng nó giúp Công ty này

đứng ở vị trí chủ đạo trên thị trường). Dự án thích

hợp đầu tiên với máy tính của Von Neumann là dự

báo khí tượng, nó có ý nghĩa quan trọng đối với

sách lược quân sự và tiêu biểu cho việc sử dụng

12

đặc thù toán học phi tuyến tính thể hiện được tính

ưu việt của máy tính. Phần lớn sự nghiệp giai

đoạn cuối của Von Neumann là làm cố vấn cho

Chính phủ và quân sự. Sau khi J. Robert

Oppenheimer từ chức, ông gia nhập ban cố vấn của ủy

ban Năng lượng nguyên tử, nhận chức vị cố vấn

phòng thí nghiệm Lawrence Livermore của Edward

Teller, còn đảm nhiệm vai trò cố vấn không quân

Hoa Kỳ, là một nhân vật khoa học quan trọng trong

nền chính trị chiến tranh lạnh. Ông cùng Đảng với

Tổng thống Hary Truman, năm 1952 ông bỏ phiếu cho

Dwight Eisenhower, hai người đều coi ông

là bạn hữu trong giới khoa học. Năm 1954, ông

trở thành thủ lĩnh của cái được gọi là “ủy ban Von

Neumann” của Ban cố vấn khoa học không quân Hoa

13

Kỳ, tổ chức này đã phát huy vai trò quan trọng

trong việc lập ra chính sách quân bị. Thậm chí 2

năm sau, sau khi ông bị bệnh vẫn còn giữ vai trò

thành viên tôn quý của ban này.

Khi thừa nhận những đóng góp to lớn đối

14

Hướng dẫn đọc sách: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát