Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Thời gian đọc: 0
Nhìn Mặt Mà Bắt Hình Dong

! Hay ?

Loạt sách TED

Simon & Schuter

New York London Toronto Sydney

New Delhi

Hãy đánh giá.

C H I P K I D D

Dành tặng J. D. McClatchy

Toàn bộ ảnh đều được Chip Kidd

chụp bằng iPhone 5S, trừ khi có chú thích khác.

“Ấn tượng ban đầu rất khó gạt khỏi tâm trí. Một

khi len đã được nhuộm tím, ai có thể phục hồi được

màu trắng khi trước?” —Thánh Jerome, 331–420 trước

Công Nguyên

“Hãy để tôi làm sáng tỏ một điều.” “Người ta luôn

1

tạo ra Thượng đế

—Richard M. Nixon để lý giải những điều bí ẩn.”

—Richard P. Feynman

Vậy, ấn tượng

đầu tiên

của bạn với

cuốn sách này

là gì?

Nhìn mặt mà bắt hình dong Simon & Schuter

Chà, bạn vẫn đang đọc,

thế thì chắc nó cũng không đến nỗi tệ

Hoặc chí ít nó cũng gợi đủ tò mò.

Ấn tượng đầu tiên là chìa khóa giúp chúng ta tiếp

nhận thế giới, và được thế giới tiếp nhận. Đó là

bước đầu làm quen của chúng ta với tất cả mọi thứ:

2

bạn bè, nơi làm việc, các sản phẩm, cửa hàng bán

lẻ, Internet, hoạt động giải trí, các mối quan hệ,

mẫu thiết kế. Và dựa trên ấn tượng ban đầu, chúng

ta đánh giá mọi thứ. Không thể khác được. Nghe thật

khủng khiếp phải không? Ngày nhỏ, chúng ta đều

từng được dạy rằng: “Đừng nhìn mặt mà bắt hình

dong.” Nhưng chúng ta lại làm đúng như thế, vì

chúng ta sống trong một nền văn hóa thị giác, và

tâm trí phản ứng tức thì với những gì đập vào mắt.

Điều thực sự quan trọng không phải là đánh giá, mà

là đánh giá như thế nào. Bằng trí tuệ? Sự cảm

thông? Hay lòng trắc ẩn?

Nếu lấy thiết kế ra làm ví dụ, thì nguyên tắc

“đừng phán xét” thậm chí hoàn toàn vô nghĩa. Từ

trong bản chất, bản thiết kế đòi hỏi phải được đánh

3

giá ngay từ lần đầu tiếp xúc, bởi vì nó được làm

ra là để giải quyết vấn đề. Nếu không như thế thì…

chính bản thân nó là một vấn đề.

Bạn đã phải điền bao nhiêu mẫu giấy tờ phức tạp

quá mức? Bạn đã vào bao nhiêu trang web mà chẳng

làm sao biết được cách dùng?

[ 14 ]

Quả thật, điều quan trọng nhất ở một trang web là

ấn tượng ban đầu, khả năng hiểu được nội dung ngay

từ cái nhìn đầu tiên.

Là một nhà thiết kế đồ họa, nhất lại là thiết kế

bìa sách, tôi muốn nói rằng tạo ấn tượng đầu tiên

thật tốt không chỉ là thú vui, mà còn là công việc

của tôi. Dù là mực trên giấy hay các pixel trên màn

hình, một trang bìa sách không chỉ là bộ mặt của

4

nội dung, mà còn là sự kết nối đầu tiên giữa bạn

với nội dung đó.

Nhưng bạn không cần phải là một nhà thiết kế thì

mới hiểu rõ giá trị của việc giải quyết vấn đề: dù

là một nhân viên xã hội phải xử lý đống mẫu giấy tờ

của chính phủ, một bác sĩ phân tích dữ liệu y tế,

một lập trình viên web, hay thậm chí một nhân viên

pha chế đang tìm hiểu máy pha cà phê espresso, bạn

cũng có thể phân biệt khi nào thì một mẫu thiết kế

có ích hay không có ích đối với mình.

Tôi phát hiện ra rằng hai khía cạnh hiệu quả nhất

và thú vị nhất của ấn tượng đầu tiên – cả những ấn

tượng tôi tạo ra lẫn gặp phải – nằm ở hai thái cực

trái ngược: Rõ ràng và Bí ẩn. Sau hơn 30 năm hành

nghề thiết kế, tôi vẫn tiếp tục bất ngờ với cách

5

vận hành của hai yếu tố này, và những gì xảy ra khi

chúng bị lẫn lỗn hoặc dùng sai cách.

Và quả là như vậy. Các chính trị gia có lẽ là

những người bí ẩn nhất trên thế giới, thường là khi

chúng ta cần họ phải rõ ràng nhất. Và trong thời

đại Quá tải Thông tin, chúng ta đều chứng kiến

những điều mà nếu bí ẩn thêm một chút thì sẽ có lợi

(nghĩ ngay tới một gia đình có tên bắt đầu với chữ

K).

Vậy, hãy bắt đầu với hai câu hỏi. Đầu tiên:

[ 15 ]

Nhìn mặt mà bắt hình dong Simon & Schuter

Khi nào thì nên rõ ràng?

Chuyện đó tùy thuộc vào thông điệp bạn muốn truyền

tải, và bản chất của nó. Bạn nên rõ ràng khi cần

6

mọi người hiểu mình ngay lập tức. Bạn muốn mọi thứ

rõ ràng khi bạn cần thông tin quan trọng và cụ thể

– ví dụ, hướng dẫn sử dụng máy tính hay điện thoại,

hoặc khi bạn bị lạc và hỏi đường. Trong cả hai

trường hợp, những thông tin cần thiết đều được

trình bày mạch lạc, nếu không thì kết quả có thể vô

cùng thê thảm. Đặc biệt là khi GPS mất tín hiệu.

Một ví dụ cực đoan hơn, nhưng không hề hiếm, là

khi bạn nghe những đoạn ghi âm của các cuộc gọi 911

trên bản tin. Lúc nào tôi cũng nghĩ: “Nếu mình

nhận cuộc gọi đó, liệu mình có hiểu được tình huống

đang xảy ra không nhỉ?” Câu trả lời rất khác nhau,

và tất nhiên, các cuộc gọi thường được thực hiện

trong những giây phút hoảng sợ cực độ, nhưng chắc

chắn đó là những tình huống mà người nói cần được

7

hiểu.

Nếu áp dụng ý tưởng này vào công việc thiết kế

trong cuộc sống thường nhật, thì các ví dụ bắt đầu

trở nên rõ nét:

Tín hiệu cao tốc. Hướng dẫn sử dụng. Đồng hồ báo

thức. Các lối thoát hiểm khẩn cấp. Lời thề nguyện

trong lễ thành hôn.

[ 16 ]

Khi sự màu mè không có ý nghĩa gì, thì sự rõ ràng

là điều cần thiết nhất.

Rõ ràng nghĩa là chân thành, trực tiếp, hợp lý, cơ

bản, thẳng thắn, cực kỳ dễ đọc.

Không rườm rà.

Nhưng nếu lúc nào cũng dùng cách này thì mọi thứ

có thể trở nên nhàm chán.

8

Giờ thì hãy nhìn vào mặt bên kia của vấn đề này và

đặt ra câu hỏi:

[ 17 ]

Nhìn mặt mà bắt hình dong Simon & Schuter

Khi nào thì nên bí ẩn?

Sự quyến rũ của tính bí ẩn. Và sự thú vị của nó.

Hoặc, nếu chúng ta không cẩn thận, sự đáng thất

vọng của nó. Tính bí ẩn là một công cụ cực mạnh; cứ

hỏi Gypsy Rose Lee (tra mạng đi mấy nhóc) hay

những người làm phim Lost mà xem. Bạn nên tỏ ra bí

ẩn khi muốn giành và giữ lấy sự chú ý của mọi

người, khi bạn muốn đối tượng tác động của mình cố

gắng hơn nữa – tóm lại là khi bạn có điều gì đó

muốn che giấu.

Bí ẩn nghĩa là: một câu đố cần được giải, một mật

9

mã cần phải phá, một ảo ảnh rất có thể chẳng phải

là ảo ảnh, một giấc mơ bạn đang cố ghi nhớ trước

khi nó phai mờ.

Cần phải nói rằng, sự bí ẩn cũng có thể rất đáng

sợ: nỗi đau mơ hồ, thay đổi đột ngột, hành động phi

lý, mất mát quyền lực. Sự đe dọa của cái chưa

biết.Trong công việc của tôi, tính bí ẩn cực kỳ

quan trọng. Tôi thiết kế bìa cho đủ các loại sách:

hư cấu, phi hư cấu, thơ ca, lịch sử, hồi ký, tiểu

luận, truyện tranh. Mỗi thể loại lại đòi hỏi cách

tiếp cận riêng về hình ảnh. Đôi khi,

[ 18 ]

tôi muốn người xem “hiểu” ngay lập tức, nhưng

thường thì tôi muốn khơi gợi đủ để họ tìm hiểu sâu

hơn về cuốn sách (tức là phải mở nó ra, bắt đầu

10

đọc, và hy vọng là sẽ mua nó).

Tính bí ẩn, từ trong bản chất, phức tạp hơn nhiều

so với sự rõ ràng, và tôi cố gắng để tạo cân bằng

giữa hai yếu tố này.

Vì thế, để phục vụ mục đích của cuốn sách này, tôi

xin trân trọng giới thiệu...

[ 19 ]

Nhìn mặt mà bắt hình dong

Thước đo độ bí ẩn

Lĩnh vực Đồ họa Thông tin chắc chắn đã tiến bộ

nhiềutrong mấy thập kỷ qua (xin cám ơn tờ USA

Today vì các

biểu đồ và đồ thị). Ý tưởng là tạo ra một sản phẩm

hình

ảnh truyền tải thông tin có thể được hiểu dù ở bất

11

kỳ

ngôn ngữ nào. “Thước đo độ bí ẩn” ở trang bên là

một ví

dụ: một cán cân đơn giản đánh dấu sự thăng bằng

giữaRõ ràng (!) và Bí ẩn (?) – yếu tố trước ở (1),

yếu tố sau

(10) – và tôi áp dụng nó vào tất cả các hình ảnh

ví dụ trong cuốn sách này.

Lưu ý: Khi có điều gì đó ở cực này hay cực kia của

cán cân, không nhất thiết có nghĩa là nó tốt hay

xấu.Cũng như với mọi thứ trong đời, bạn phải xét

đến bối

cảnh. Một số ví dụ sẽ bí ẩn đến mức hoang mang

trongkhi đáng lẽ phải rõ ràng, và một số lại rõ

ràng quá mức

12

trong khi đáng lẽ phải kín kẽ hơn. Và ngược lại.

Vậy thì, ta hãy bắt đầu với quá trình...

13

Hướng dẫn đọc sách: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát