Đầu chương Trang trước Trang tiếp Cuối chương Thoát
Thời gian đọc: 0
Nghe Theo Cái Bụng

ROB KNIGHT & BRENDAN BUHLER

NGHE THEO CÁI BỤNG

Tác động khổng lồ

của những vi sinh vật tí hon

NHÀ XUẤT BẢN......

Dành tặng hai đấng sinh thành của tôi, Allison và

John, vì bộ gene, ý tưởng và những vi sinh vật của

họ. MỤC LỤC

Giới thiệu 7

CHƯƠNG 1: Hệ vi sinh vật của cơ thể 17

CHƯƠNG 2: Chúng ta có những vi sinh vật này như

thế nào? 39

CHƯƠNG 3: Ốm đau và khỏe mạnh 59

CHƯƠNG 4: Hệ toạ độ Ruột-Não: Vi sinh vật ảnh

hưởng đến

1

tâm trạng, tâm trí và những vấn đề khác của bạn

như thế nào? 81

CHƯƠNG 5: Xâm nhập hệ vi sinh vật của cơ thể

người 99CHƯƠNG 6: Kháng sinh 112

CHƯƠNG 7: Tương lai 128

Phụ lục: Ruột của người Mỹ 134

Lời cảm ơn 149

Về tác giả 152

Về Ted 153

Về loạt sách Ted 155

Những bài nói chuyện khác trên ted.com 156

Các sách Ted khác 158

GIỚI THIỆU

Chúng tôi biết bạn, một con người, đi bằng hai

chân,có trí tuệ cao quý, năng lực vô biên, người

2

thừa kế của

muôn loài, chưa từng đọc một thỏa thuận bản quyền

dành cho người sử dụng nào hết − chỉ đánh dấu

“Đồngý” mà thôi. Giờ thì mời bạn gặp phần còn lại

của mình:

hàng ngàn tỷ sinh vật tí hon sống trong mắt, tai

vàtrong tòa lâu đài nguy nga, bộ lòng của bạn. Thế

giới tí

hon nằm trong cơ thể chúng ta nắm giữ một tiềm

năngtái xác định cách chúng ta hiểu về bệnh tật,

sức khỏe và

chính bản thân mỗi người.

Cảm tạ những công nghệ mới, rất nhiều trong số

đó đã được phát triển chỉ trong vài năm gần đây,

chưabao giờ các nhà khoa học lại biết về các dạng

3

thức sống

vô cùng nhỏ bé trong cơ thể người nhiều như bây

giờ.Và những gì chúng ta khám phá thật đáng kinh

ngạc.Những sinh vật đơn bào − vi sinh vật − không

chỉ đông

đảo hơn chúng ta nghĩ, khu trú với số lượng khổng

lồtại gần như mọi ngóc ngách, xó xỉnh trong cơ

thể, mà

[ 7 ]

NGHE THEO CÁI BỤNG GIỚI THIỆU

còn quan trọng hơn chúng ta tưởng, chúng đóng vai

trò trong hầu hết mọi khía cạnh của sức khỏe, thậm

chí còn ảnh hưởng đến tính cách của con người.

Tập hợp các sinh vật tí hon ngụ cư bên trong và

bên trên cơ thể chúng ta được gọi là hệ vi khuẩn

4

của người, bộ gene của chúng được gọi là bộ gene vi

khuẩn của người. Và như bao đột phá khoa học khác,

những sự thật mới được phát hiện về thế giới tí

xíu này đóng vai trò như những lời khiển trách gửi

tới cái tôi của loài người. Thiên văn học cho chúng

ta biết rằng hành tinh này không phải là trung tâm

của vũ trụ và thuyết tiến hóa nói con người chỉ

thuần túy là một loài động vật như bao loài khác.

Việc phân tích bản đồ gene vi khuẩn của người dạy

cho chúng ta rằng dù ngay trong chính cơ thể mình,

chúng ta cũng bị lấn át hoàn toàn bởi một dàn hợp

xướng của những sinh vật sống độc lập (và phụ thuộc

tương hỗ) với những mục đích và hoạt động của

riêng chúng.

Vậy thì có bao nhiêu vi sinh vật trong cơ thể

5

chúng ta? Bạn được cấu thành từ khoảng 10 nghìn tỷ

tế bào

nhưng có tới 100 nghìn tỷ tế bào vi sinh vật trong

và trên cơ thể người. Điều đó có nghĩa là hầu như

bạn không phải là chính bạn đâu!

Nhi u hơn t i

L N

T BÀO CƠ TH NGƯ I

T BÀO VI SINH V T

[ 8 ] [ 9 ]

NGHE THEO CÁI BỤNG GIỚI THIỆU

Nhưng chúng ta không chỉ đơn thuần là những vật

chủ bất hạnh của một loại bọ xấu xa cơ hội nào đó

khiến cơ thể bị nhiễm trùng như chúng ta vẫn nghĩ.

Thực tế, chúng ta luôn sống một cách cân bằng với

6

toàn bộ quần thể vi sinh vật. Không phải là những

thành viên chậm chạp, những sinh vật bé xíu này

đóng vai trò thiết yếu trong hầu hết những quá

trình cơ bản của đời sống con người, bao gồm tiêu

hóa, phản ứng miễn dịch và thậm chí là hành vi.

Quần thể vi sinh vật bên trong cơ thể người thật

ra là tập hợp các quần thể nhỏ khác nhau. Những

nhóm loài khác nhau trú ngụ ở những phần khác nhau

của cơ thể, nơi chúng giữ những vai trò chuyên

biệt. Những vi sinh vật trong miệng khác với những

vi sinh vật sống trên da hay trong đường ruột.

Chúng ta không phải là những cá thể; chúng ta là

những hệ sinh thái.

Sự phong phú của các vi sinh vật trên cơ thể người

thậm chí có thể giúp giải thích một số hiện tượng

7

mà bấy lâu nay chỉ được quy cho may rủi. Ví dụ, tại

sao đối với muỗi, một số người trong chúng ta

dường như có vẻ ngon miệng hơn? Những tay quái quỷ

bé nhỏ đó chẳng mấy khi đốt tôi nhưng vợ Amanda của

tôi lại hấp dẫn chúng hàng bầy. Hóa ra, quả thật

có một số người là món mồi ngon đối với muỗi hơn

những người khác. Và một lý do quan trọng cho mức

độ ngon miệng

khác nhau đó là các quần thể vi khuẩn khác nhau

đang sinh sống trên da mỗi người. (Vấn đề này sẽ

được trình bày kỹ hơn trong Chương 1.)

Và chuyện không chỉ dừng lại ở đó: có một sự biến

đổi phi thường của các loại vi sinh vật sống bên

trong và bên trên mỗi người. Bạn hẳn đã từng nghe

nói rằng chúng ta gần như là giống hệt nhau trên

8

phương diện ADN: cấu trúc ADN của bạn giống 99,99%

với người ngồi bên cạnh. Nhưng điều này không đúng

với các vi sinh vật trong ruột của bạn. Có khi bạn

chỉ có 10% vi sinh vật giống với người ngồi cạnh mà

thôi.

Những sự khác biệt này có thể giải thích cho sự đa

dạng vô cùng phong phú của con người, từ cân nặng

đến tác nhân gây dị ứng; từ khả năng bị ốm đến mức

độ lo lắng. Chúng ta chỉ mới bắt đầu lập bản đồ −

và hiểu − về thế giới rộng lớn của các sinh vật tí

hon này, nhưng mối quan hệ của những khám phá đó

lại cực kỳ ấn tượng.

Sự phong phú đáng kinh ngạc của thế giới vi sinh

càng khiến chúng ta choáng ngợp hơn bởi một thực

tế: chỉ khoảng 40 năm về trước, chúng ta không hề

9

biết có bao nhiêu sinh vật đơn bào hoặc có bao

nhiêu loại trên cơ thể người. Trước đó, những ý

tưởng cơ bản về phân loại thế giới của những sinh

vật sống được hình thành

từ cuốn sách On the Origin of Species (Nguồn gốc

muôn loài) của Charles Darwin xuất bản năm 1859.

Darwin đã phác thảo ra cây tiến hóa, trong đó nhóm

tất cả các sinh vật sống theo đặc điểm kiểu hình

giống nhau − ví dụ như chim sẻ mỏ ngắn, chim sẻ mỏ

dài − từ đó trở thành cơ sở để phân loại các loài.

Bức tranh truyền thống về sự sống này dựa trên

những điều mà con người có thể nhìn thấy trong thế

giới xung quanh hoặc qua kính hiển vi: những sinh

vật sống lớn hơn được phân loại là thực vật, động

vật và nấm. Những sinh vật đơn bào còn lại được xếp

10

chung vào hai nhóm cơ bản: sinh vật nguyên sinh và

vi khuẩn. Chúng ta đã đúng về thực vật, động vật

và nấm. Nhưng bức tranh về các sinh vật đơn bào lại

hoàn toàn sai.

Năm 1977, các nhà vi sinh vật học người Mỹ, Carl

Woese và George E. Fox, đã vẽ ra cây sự sống bằng

cách so sánh các dạng thức sống ở cấp độ tế bào, sử

dụng ARN của ribosome, một họ hàng của ADN có mặt

trong tất cả các tế bào và tham gia quá trình tạo

protein. Kết quả thu được đã gây chấn động. Woese

và Fox đã khám phá ra rằng những sinh vật đơn bào

còn phong phú hơn tất cả giới thực vật và động vật

cộng lại. Hệ quả là, động vật, thực vật và nấm;

từng con người, sứa và bọ hung; từng dải tảo bẹ,

từng mảng rêu và ngọn hồng mộc đang vươn cao; từng

11

cây địa y và nấm − tất cả sự sống chúng ta có thể

nhìn bằng mắt thường − chỉ gộp thành ba mẩu cây

ngắn ngủi ở cuối một nhánh nhỏ trên cây sự sống.

Các sinh vật đơn bào − vi khuẩn, cổ khuẩn (do Woese

và Fox phát hiện), nấm men và những loài khác −

chiếm thế áp đảo.

Chỉ trong vài năm gần đây, chúng ta đã có những

bước tiến nhảy vọt đáng kinh ngạc trong việc tìm

hiểu về thế giới vi mô ngay trong cơ thể mình.

Những kỹ thuật mới − bao gồm những cải tiến của

phương pháp giải mã chuỗi ADN − kết hợp với sự bùng

nổ của sức mạnh vi tính đóng vai trò then chốt.

Ngày nay, thông qua một quá trình gọi là giải mã

chuỗi ADN thế hệ kế tiếp, chúng ta có thể thu thập

các mẫu tế bào từ những phần khác nhau của cơ thể,

12

nhanh chóng phân tích ADN của vi khuẩn có trong đó

và kết hợp thông tin từ các mẫu khác nhau trên khắp

cơ thể để xác định hàng ngàn loài vi sinh vật đang

xem cơ thể chúng ta là nhà. Chúng ta cũng đang tìm

ra vi khuẩn, cổ khuẩn, nấm men và những sinh vật

đơn bào khác (như là sinh vật có nhân) có bộ gene

riêng − công thức gene định rõ chúng − dài hơn bộ

gene con người.

Các thuật toán máy tính mới đang giúp việc giải mã

các thông tin di truyền dễ dàng hơn rất nhiều. Cụ

thể, hiện nay chúng ta đã có thể tạo ra bản đồ các

vi sinh vật ở người để so sánh giữa các quần thể

nằm ở các bộ phận khác nhau của cơ thể, cũng như so

sánh các quần thể vi sinh vật của người này với

người khác. Rất nhiều kiến thức đang được hé mở đến

13

từ Dự án Bộ gene vi sinh vật của người. Nỗ lực

nghiên cứu trị giá 170 triệu đô-la do Viện Y khoa

Quốc gia Mỹ (NIH) tài trợ đã hỗ trợ hơn 200 nhà

khoa học, những người đến thời điểm này đã phân

tích được ít nhất 4,5 terabyte - tức 4,5 nghìn tỷ

byte − dữ liệu ADN. Và đây mới chỉ là điểm bắt đầu;

những nỗ lực quốc tế khác, như MetaHIT (một liên

minh nghiên cứu của Châu Âu), đang không ngừng bổ

sung và phân tích thêm nhiều dữ liệu mới.

Chi phí của những phân tích này đang nhanh chóng

hạ xuống, cho phép ngày càng nhiều cá nhân có thể

nhận được bảng thống kê đời sống phong phú ngay

trong cơ thể mình. Chỉ khoảng một thập kỷ trước,

nếu muốn biết bộ gene vi sinh vật của mình gồm

những gì, bạn phải cần đến 100 triệu đô-la. Hiện

14

nay, để thu được thông tin tương tự, bạn chỉ mất

khoảng 100 đô-la, rẻ đến nỗi nó có thể sẽ sớm trở

thành một thủ tục y tế định kỳ theo yêu cầu của bác

sỹ.

Tại sao bác sỹ lại cần biết đến bộ gene vi sinh

vật trong cơ thể bạn? Bởi nghiên cứu mới phát sinh

đã mở ra các mối liên hệ chưa từng biết đến giữa vi

sinh vật trong cơ thể và vô số bệnh, bao gồm béo

phì, viêm khớp, tự kỷ và trầm cảm. Và khi những

liên kết này dần sáng tỏ, chúng ta có thể thấp

thoáng nhìn thấy những phương pháp chữa trị trong

tương lai. Hầu như bất cứ điều gì bạn có thể tưởng

tượng ra đều có một tác động nào đó đến vi sinh

vật: thuốc men, chế độ ăn, bạn có phải là con cả

trong gia đình không, hay số lượng bạn tình của

15

bạn. Khi đọc những trang tiếp theo của cuốn sách

này, bạn sẽ phát hiện ra rằng vi sinh vật có sự gắn

bó sâu sắc với hầu như toàn bộ các khía cạnh của

cuộc sống con người. Thật ra, các vi sinh vật đang

định nghĩa lại về con người.

16

Hướng dẫn đọc sách: - Về trang chủ: - Đọc tiếp: Phím hoặc nút Trang tiếp- Mở lại: Phím hoặc nút Trang trước- Đầu chương: Đầu chương- Cuối chương: Cuối chương- Thoát: Thoát